Szwecja / Nowiny / 2009 / ...  

Fragment tekstu traktatu pokojowego z 1809 roku, z podpisem Cara Aleksandra I, na mocy którego Szwecja zrzeka się Finlandii na rzecz Rosji.


Walka


Gustav IV Adolf


Car Aleksander I

 
 

Piątek, 18 września 2009 r.   01139

Utrata Finlandii

17 września 1809 roku, po niemal 600 latach niepodzielnego panowania, Szwecja utraciła na rzecz Rosji swoją fińską część kraju, a Bałtyk przestał być jej wewnętrznym morzem. Po klęsce sił szwedzkich w wojnie fińskiej 1808-1809, wschodnia granica Szwecji została przesunięta daleko na zachód. Traktat pokojowy we Fredrikshamn, małym miasteczku w południowo-wschodniej Finlandii, został podpisany przez reprezentantów Szwecji i Rosji.

W 1249 roku Finlandia padła ofiarą szwedzkiej krucjaty, wiedzionej przez Jarla Birgera, i siłą została wcielona w jej terytorium. Pod szwedzkim władaniem pozostawała niemal 600 lat, by później po raz kolejny zmienić właściciela. Podczas gdy kontynentalną Europą targały Wojny Napoleońskie, Szwecja, będąca członkiem antyfrancuskiej koalicji u boku między innymi Anglii, Prus, Austrii oraz Rosji, trzymała się nieco na uboczu.

Rok 1808 przyniósł jednak niespodziewany obrót wydarzeń. 21 lutego 24 tysiące rosyjskich żołnierzy przekroczyło szwedzką granicę nieopodal miasta Hämeelinna (se: Tavastehus). Był to cios wymierzony w plecy własnemu sojusznikowi, choć już rok wcześniej ze szwedzkiej ambasady w St. Petersburgu napływały niepokojące wieści o zgrupowaniu carskich wojsk, zmierzających w stronę Finlandii.

Rzeka Kymmene – to tutaj wojska rosyjskie przekroczyły granicę Szwecji.

Jednak, zamiast szykować się do wojny, król Gustav IV Adolf zlekceważył niepokojące doniesienia. Szwecja nie była gotowa do wojny. Większość armii stacjonowała przy granicy z Danią, tysiące kilometrów od linii frontu. Cenę za obojętność króla przyszło zapłacić szwedzkim oraz fińskim żołnierzom, którzy próbowali odwrócić tragiczną sytuację.

Szwedzki generał zdecydował się na strategiczny odwrót w kierunku na północ, gdzie planował przegrupować swoje siły i przeprowadzić kontruderzenie. W tym czasie Rosjanie w błyskawicznym tempie zajęli niemal połowę Finlandii, zdobywając między innymi Helsinki oraz Hanko. Flota, starając się dotrzymać kroku piechocie, przeprowadziła desant na Gotlandię oraz Wyspy Ålandzkie, podczas gdy szwedzkie okręty stały bezradnie w skutych lodem dokach. 3 maja, pod wspólnym atakiem carskich wojsk lądowych oraz marynarki, skapitulowała twierdza Sveaborg.

Twierdza Sveaborg

Co gorsza, wielu Finów, widzących w rosyjskiej inwazji szansę na zerwanie szwedzkich okowów i zemstę nad znienawidzonym okupantem, chętnie przystępowało do najeźdźców. Sytuacja nie rysowała się dobrze i mogłoby się wydawać, iż Finlandia jest już stracona. Jednak nie wszystko jeszcze było przesądzone. Wraz z końcem maja Rosjanie wytracili impet. Szwedzi zaś, otrząsnąwszy się po serii porażek, przeszli do natarcia, odzyskując Gotlandię i Ålandy oraz wypierając Rosjan z centralnej Finlandii. Z Anglii przybyło na pomoc Szwedom 36 okrętów.

Armia rosyjska, w której słowniku nie występują słowa takie jak „odwrót”, wzmocniwszy swoje siły do 55 000 żołnierzy, przeprowadziła zmasowany atak, niszcząc bezlitośnie szwedzkie nadzieje na zwycięstwo. Szwecja, otoczona przez wrogów ze wszystkich stron, była bezradna. Z kolei groźby ze strony Danii, Norwegii i Francji zmuszały króla Gustava IV Adolfa do zatrzymania dziesiątek tysięcy tak potrzebnych na froncie żołnierzy na południu kraju. Korzystając ze swojej przewagi liczebnej, armia carska do 19 października opanowała całą Finlandię, osiągając tym samym główny cel kampanii.

   
 

Zniesławiony Gustav Adolf został zdetronizowany na rzecz Karola XIII. Nowego króla czekało jednak nie lada wyzwanie. Car Aleksander I nie planował poprzestać na samej Finlandii. W zaledwie cztery dni od koronacji szwedzkiego króla, jego armię od Sztokholmu dzieliło zaledwie 70 kilometrów. W tej sytuacji władcy Szwecji nie pozostało nic innego, jak tylko błagać o hańbiące zawieszenie broni. Rosjanie, w celu osiągnięcia korzystniejszych warunków, zdecydowali się rzucić króla na kolana, wypierając jego armię pod bramy samej stolicy.

W rezultacie rosyjskiego zwycięstwa, Karol XIII został zmuszony do podpisania pokoju we Fredrikshamn, na mocy którego utworzone zostało Wielkie Księstwo Fińskie, posiadające znaczną autonomię, lecz pozostające pod opieką Rosji.

Po niemal sześciuset latach Finlandia została więc oderwana od Szwecji. Ta bolesna strata, będąca zarazem rysą na szwedzkiej dumie, jest do dziś żywa w zbiorowej pamięci narodu. Dla Finów jednak było to wydarzenie, zwracające im choć część utraconej wolności oraz poczucie odrębności.

Teraz, przez cały 2009 rok, rządy Szwecji i Finlandii prowadzą projekt "Märkesåret 1809" (Pamiętny rok 1809), którego celem jest umocnienie wspólnoty między Finlandią i Szwecją.

 

Karol XIII.

 
 

Filip ZiętekFilip Ziętek
fz@Szwecja.net
Szwecja.net

 

 

   
 

 

http://Szwecja.net/NOW/fs-now/2009/Finlandia.html

 

 © Szwecja.net