back Szwecja / Turystyka / Zbliżenia / Mój ukochany Sztokholm / ...  
 

Gunnel Arbin – Mój ukochant Sztokholm.
Niedziela, 29 lipca 2012 r.   00612

Lärkstaden

Lärkstaden – pomnik narodowej romantyki

U stóp kościoła Engelbrekta w bogatej dzielnicy Sztokholmu Östermalm leży Lärkstaden – jedna z najmniej znanych części miasta. Zbudowane w angielskim stylu kwartery zostały wzbogacone o szwedzki narodowo romantyczny charakter. Nazwa pochodzi od dwóch pierwotnych kwarter Lärkan i Domherren, które później zostały podzielone na cztery mniejsze.

Szwecja, Sztokholm, Lärkstaden.

Lärkstaden, w tle Engelbrektskyrkan.

Teren był początkowo przeznaczony pod zabudowę domów jedno­rodzinnych, więc zgodnie z przepisami każdy dom mógł mieć maksymalnie dwie kuchnie – jedną dla właściciela i jedną dla portiera. Za wszelką cenę starano się uniknąć by obszerne mieszkania dzielono na mniejsze i wystawne mieszczańskie pałacyki zamieniały się w domy czynszowe. Gdy jednak nastały gorsze czasy, omijano często ten zakaz i przerabiano często mieszkania na podwójne, wyposażając je we wnęki kuchenne.

nic Gunnel Arbin

Gunnel Arbin opowiada o swoim ukochanym Sztokholmie.

px

 

 

 

  

W jednym takim M2 mieszkał przez kilka lat w latach 1940-tych Raoul Wallenberg. W latach 1944-45 pracował on jako sekretarz ambasady szwedzkiej w Budapeszcie, w okupowanych przez Niemców Węgrzech. Kierował tam finansowaną przez USA akcją ratowania węgierskich Żydów przed niemieckim ludobójstwem. Dzięki wydawaniu Żydom szwedzkich paszportów, a niekiedy zatrudnianiu ich w szwedzkiej ambasadzie uratowano kilka tysięcy osób. Szwecja miała wówczas status państwa neutralnego.

Gdy w 1945 roku na Węgrzech nastąpiła zmiana okupanta i do Budapesztu wkroczyły wojska Sowieckie, Raoul Wallenberg został pojmany przez komunistów, a potem – najprawdopodobniej – zamordowany w osławionym więzieniu Łubianka w Moskwie. Sprawa jego uwięzienia i śmierci jest nadal nie wyjaśniona i budzi wiele kontrowersji. W tym roku obchodzimy setną rocznicę urodzin Raoula Wallenberga – urodził się 4 sierpnia 2012 roku.

Dziennikarka Ingrid Carlberg, autorka biografii Wallenberga, odwiedziła jego dawne mieszkanie przy ulicy Bragevägen 12. Mieszka tam teraz pewien Amerykanin, który – podobnie jak Raul – kocha jazz. Została zachowana lista jego najbardziej ulubionych utworów, którą Raul wpisał do swego kalendarza przed wyjazdem na Węgry 1944 roku. Być może była to lista przebojów, które miały umilać liczne koktajl party urządzane przez Wallenberga kilka razy w miesiącu. Zapraszał na nie bogatych Szwedów oraz zagranicznych dyplomatów – głównie Anglików i Amerykanów, ale również Antala Ullein-Reviczky, ambasadora Węgier, które w tamtym czasie były zmuszone do współpracy z Niemcami. Raul nie ukrywał swoich proalianckich sympatii i dla tego nigdy nie zapraszał Niemców.

Już wówczas Lärkstaden należał do ulubionych części Sztokholmu wśród tych co mieli pieniądze i takim pozostał do dziś. Aby przeprowadzi się dzisiaj do tej oazy spokoju w centrum szwedzkiej stolicy trzeba mieć w kieszeni ładnych parę milionów koron. Dlatego w wielu budynkach mieszczą się dzisiaj eleganckie biura. Wiele krajów instaluje tu swoje ambasady, między innymi Botswana, Estonia, Łotwa, czy Irak. Swoje biura ma tutaj też wydział handlowy Ambasady Polskiej w Sztokholmie.

 

Raoul Wallenberg

Raoul Wallenberg.

 

  

Spacer po Lärkstaden to prawdziwe przeżycie. Ceglane domy wzniesione są często na kamiennym cokole. Bogato zdobione fasady, ozdobne gzymsy nad oknami, fantazyjne, często drewniane alkierze i wykusze, dekoracyjne portale, kunsztownie kute metalowe ogrodzenia. Przed domami małe zadbane ogródki.

Szwecja, Sztokholm, Lärkstaden, Tyrgatan.

Inspiracją dla twórców Lärkstaden były koncepcje wiedeńskiego urbanisty i architekta Camillo Sitte, który uważał, że zabudowę miejską należy dostosować do istniejących warunków terenowych, a nie odwrotnie. Jego idee podzielał ówczesny naczelny urbanista Sztokholmu P.O Hallman, dzięki któremu powstała w sztokholmskie dzielnicy Norrmalm jeszcze jedna ukryta idylla – Röda Bergen. Dlatego też pozostawiono nienaruszone naturalne ukształtowanie terenu, zamiast wysadzić je w powietrze, jak to robiono w latach 1880–1895, kiedy to powstawał dzielnica Östermalm na miejscu dawnego Ladugårdslandet.

Wnętrze Enge

Wnętrze kościoła Engelbrekta.

Dominującym akcentem Lärkstaden jest protestancki kościół Engelbrekta (Engelbrektskyrkan), zaprojektowany przez Larsa Israela Wahlmana i zbudowany w 1914 roku. Kościół stoi na szczycie pagórka, na miejscu dawnego młyna Stora Träskan. Pewnie dla tego Wahlmana nazywał swoje dzieło kościołem "Kazania na górze". Wszystkie detale wykonano zgodnie z wymogami secesyjnego stylu – zachowaniem autentyczności materiału, piękne ceglane sklepienia i barwne witraże. Pokaźny chór mieści wielkie organy i sporą grupę chórzystów. Każdego roku wykonuje się tutaj Pasja według św. Mateusza autorstwa Jana Sebastiana Bacha.

 

Szwecja, Sztokholm, Lärkstaden.Szwecja, Sztokholm, Lärkstaden, Engelbrektskyrka.

Majestatyczny kościół Engelbrekta góruje nad Lärkstaden.

 

 

Gunnel Arbin
gunnel.arbin@szwecja.net

Tłumaczenie Ryszard Nowak

 

 
 

http://Szwecja.net/EK/TUR/Zblizenia/fs-zblizenia/Gunnel/Larkstaden.html

 
Szwecja, Sztokholm, Lärkstaden z lotu ptaka.
 

Lärkstaden z lotu ptaka.

 

 

Sztokholm. Östermalm, Lärkstaden.