Przemysł i gospodarka

Jeszcze na początku XX wieku rolnicza Szwecja była jednym z najuboższych krajów Europy. Późniejszy, szybki proces uprzemysłowienia zawdzięcza bogatym złożom rudy żelaza, lasom i ogromnym zasobom energii wodnej. Przede wszystkim jednak ludziom, którzy potrafili spożytkować te bogactwa naturalne dla dobra swojego kraju. Dziś Szwecja jest jednym z najbogatszych krajów świata, nowoczesnym i wysoko uprzemysłowionym. Tak szybki przeskok wyamagł sporej dozy codziennego patriotyzmu i szerszej perspektywy w działaniach ludzi, obojętnie czy było się zatrudnionym, właścicielem fabryki, czy politykiem kształtującym warunki dla rozwoju przedsiębiorstw.

Godna podziwu jest kreatywność szwedzkich inżynierów z przełomu XIX i XX wieku, którym świat zawdzięcza urządzenia do dziś traktowane jako niezbędne. Łożysko kulkowe -- Sven Wingquist (1876-1953), lodówka Baltzar von Platen (1898-1984), czy klucz, w Polsce zwany z jakiegoś powodu francuskim -- Johan Petter Johansson (1853-1943), to tylko parę przykładów. Mimo powszechnego używania tych urządzeń, ich szwedzkie pochodzenie jest mało znane. W oficjalnych, szwedzkich publikacjach wyraża się czasem obawę, że wyliczanie szwedzkich odkryć i wynalazków brzmi jak „nacjonalistyczne przechwałki”. I owszem. Ale ja nie jestem Szwedem, więc mi wolno: więcej o szwedzkich wynalazkach można przeczytać tutaj.

Szwecja pozostawała krajem neutralnym w obu wojnach światowych. Stwarzało to wyjątkowo korzystną sytuację dla szwedzkiego przemysłu, zarówno w trakcie wojny jak i w okresach odbudowy zniszczeń wojennych. Lata 1945-1975 cechuje więc bardzo wysoki wzrost gospodarczy i konkurencyjność produkcji przemysłowej na rynkach zagranicznych. Od drugiej połowy lat 70. PNB na jednego mieszkańca spada jednak poniżej średniego poziomu państw OECD.

Błędna polityka finansowa socjaldemokratycznego rządu w drugiej połowie lat 80-tych doprowadziła do zachwiania równowagi makroekonomicznej. Cyniczna spekulacja banków, zwłaszcza państwowego banku Nordbanken (obecnie Nordea) doprowadziła do załamania się systemu finansowego na początku lat 90-tych. Oprocentowanie kredytów osiągnęło poziom 500%!. Rząd nie chcąc dopuścić do bankructwa banków przekazał im setki miliardów koron, pieniędzy podatników. Szwecję dotknęła najpoważniejsza od lat 30-tych recesja gospodarcza.

Daleko idący program naprawczy, przeprowadzony przez rząd prawicowy, przyniósł w roku 1994 wzrost PKB o przeszło 10%, a w roku 1998 odnotowano nadwyżkę PKB w wysokości 2,5%. Taki sukces nie ma sobie równych wśród krajów OECD.

Umacnianiu się budżetu towarzyszyła znaczna poprawa wszystkich wskaźników makroekonomicznych. Obniżały się długoterminowe stopy procentowe, zredukowano kurs euro, inflacja utrzymuje się na niskim, stabilnym poziomie, wzrosła wydajność pracy i wielkość produkcji przemysłowej. Największe osiągnięcia eksportowe odnotowano w branżach zaawansowanych technologicznie, takich jak telekomunikacja czy farmaceutyki. W latach 1990-1997 wydajność pracy w przemysłach, których podstawę stanowią badania naukowe, wzrosła o 60%, a w przemysłach kapitałochłonnych o 40%.

Udział sektora państwowego jest dominujący w szwedzkiej gospodarce. Państwo jest jedynym właścicielem lub zachowuje pakiet kontrolny w bardzo wielu przedsiębiorstwach, w różnych gałęziach przemysłu. W wielu branżach państwo zachowuje monopol, np. handel alkoholem, handel lekami (apteki) oraz gry hazardowe. Takie gałęzie jak przemysł energetyczny, wydobywczy, leśny, zbrojeniowy są również zdominowane przez państwowego właściciela. Roczny obrót państwowych przedsiębiorstw dochodzi do 300 miliardów koron (2003r). Najwięksi szwedzcy tzw. inwestorzy w Polsce, Vattenfall, Telia, Nordea i.in. to przedsiębiorstwa państwowe lub kontrolowane przez państwo. Należy tu pamiętać, że tego typu firmy, oprócz celów ekonomicznych mają też zawsze cele polityczne.

Poza sektorem państwowym występuje duża koncentracja produkcji i kapitału w wielu spółkach o powiązaniach międzynarodowych. 20 największych spółek, między innymi AGA, ASTRA, Electrolux, Ericsson, Pharmacia, Volvo i SCA, odpowiadają za blisko połowę szwedzkiego eksportu.

Udział prac badawczo-rozwojowych w sektorze produkcji przemysłowej sytuuje Szwecję w światowej czołówce. 20 dużych spółek przeznacza na te cele około 80% łącznej sumy wydatków.

Duży udział w eksporcie stanowią tradycyjnie silne gałęzie przemysłu (np. przemysł papierniczy czy metalurgia żelaza), ale Szwecja liczy się także jako dostawca zaawansowanych technologicznie urządzeń telekomunikacyjnych, farmaceutyków i specjalistycznych maszyn i pojazdów silnikowych.

W latach 1986-1990, kiedy szwedzkie spółki przystosowywały się do wymagań rynkowych europejskiej wspólnoty, aż 80% środków, wydatkowanych na zagraniczne inwestycje bezpośrednie, ulokowano w krajach UE. Od roku 1990 bilans tych inwestycji jest dodatni.

 

opr. Adam Jarro
aj@szwecja.net